Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

Πάνω από 60 γειτονιές στα Γιάννενα, συναγωνίζονται ποια θα κάνει την καλύτερη και πιο φανταχτερή γιορτή κάθε χρόνο! Γύρω από τις Τζαμάλες θα στηθεί ένα τρικούβερτο γλέντι με χορό, κρασί, ζεστή φασολάδα και πίτες!

Τζαμάλα είναι ο ιδιότυπος συνοικιακός εορτασμός της Αποκριάς που αναβιώνει κάθε χρόνο στα Γιάννενα, με ανταγωνιστική διάθεση: οι κάτοικοι συναγωνίζονται στο ποια γειτονιά θα κάνει την καλύτερη και πιο φανταχτερή γιορτή.
Από την Λούτσα, στα Λακώμματα και το Αηδόνι, την Καλούτσιανη, τα Ζευγάρια, στον Πλάτανο και την Καραβατιά και βέβαια στο Κάστρο, όλη η πόλη ξεχύνεται στους δρόμους!

Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Το έθιμο με τις Τζαμάλες

Λίγο πριν να βγει ο χειμώνας και ενώ οι ανθισμένες μυγδαλιές και τα φουσκωμένα βλαστάρια στα μέχρι πρότινος γυμνά δέντρα προμηνύουν τον ερχομό της Άνοιξης, ο Γιαννιώτικος λαός κατεβαίνει στα σταυροδρόμια και τις πλατείες όπου, με την δύση του ήλιου, ανάβει θεόρατες φωτιές, τις Tζαμάλες ή τζώρες , όπως τις αποκαλεί. Αυτές αποτελούν το κέντρο όλης της γιορτής. Γύρω τους θα στηθεί ένα τρικούβερτο γλέντι με χορό, κρασί, ζεστή φασολάδα και πίτες -τις πατροπαράδοτες και γνωστές σε όλους για την νοστιμιά τους- ηπειρώτικες πίτες. Το αποκριάτικο ξεφάντωμα με τους σκωπτικούς -σατυρικούς χορούς, τα πειράγματα και τα αστεία μεταξύ των κατοίκων, μεταμφιεσμένων και μη, κρατά ως τα ξημερώματα. Μέχρι το πρωί.


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Στον Πλάτανο λοιπόν, την Καραβατιά, της οποίας η φωτιά στους καιρούς του Κρυστάλλη ήταν η αξιολογότερη, στα Λακκώματα, την Κιάφα, την Λούτσα, στα Ζευγάρια, την Καλούτσιανη, τις εργατικές κατοικίες, τον Αγ. Σπυρίδωνα και το Κάστρο, από παντού σχεδόν υψώνονται φλόγες που τυλίγουν την πόλη και την παραδίδουν παρανάλωμα στην λαμπρότητα του καρναβαλιού. Ανάμεσα στις γειτονιές, όλο και κάποια φωτιά θα μείνει να καίει και την επομένη…

Το τοπίο δίχως την φωτιά

Άλλοτε, η επιθυμία να ανάψει κατά τις αποκριάτικες νύχτες όσο το δυνατό ζωηρότερη η Τζαμάλα, ωθούσε τους πιο ριψοκίνδυνους από τους Γιαννιώτες και τους πλέον γλεντζέδες, να μπαίνουν στις ξένες αυλές και να κλέβουν ξύλα ή ο, τι άλλο θα καιγόταν εύκολα στη μεγάλη φωτιά. Αυτή η συνήθεια σήμερα δεν συνεχίζεται πια. Ο Δήμος των Ιωαννιτών με παρέμβασή του, σε μια προσπάθεια να στηρίξει το έθιμο ώστε να μην σβήσει μέσα στο χρόνο, χορηγεί ο ίδιος την καύσιμη ύλη.

Σε συνεργασία με ειδικούς συλλόγους, που έχουν οργανωθεί σε κάθε συνοικία, φέρνουν δυο-τρεις μέρες νωρίτερα στα κεντρικά σημεία κάθε γειτονιάς και αραδιάζουν σωρούς τα κούτσουρα, κορμούς δέντρων και σχισμένα καυσόξυλα από τα γύρω δάση της Πίνδου.


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Από το Σάββατο της Τυρινής και ενώ πλησιάζει η μεγάλη στιγμή, οι θαμώνες των γειτονικών καφενέδων, οι επιφορτισμένοι με την επιστασία της Τζαμάλας, »στήνουν» με προσοχή την στυλοειδή πυρά: σε έναν κύκλο διαμέτρου 3-6 μέτρων, στρώνουν ψιλή άμμο για ασφάλεια και στο κέντρο όρθιο, σηκώνουν έναν ψηλό -ως 3 και 4 μέτρα- κορμό. Γύρω του και σ’ όλη την επιφάνεια του κύκλου, σχηματίζουν έναν πυραμιδωτό κώνο με χοντρά κούτσουρα και άλλους μικρότερους κορμούς. »Πλέκονται» κατά τέτοιον τρόπο από τους έμπειρους γιαννιώτες, ώστε στη στιγμή να φουντώσει η πυρά και να λαμπαδιάσει ολόκληρη.


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Το άναμμα

Το απόγευμα της τελευταίας Κυριακής της Αποκριάς στα Γιάννενα, μετά τον εσπερινό της συγγνώμης και καθώς παίρνει να ροδίζουν πάνω από τη λίμνη οι άγριοι και σταχτιοί όγκοι της Πίνδου στα ανατολικά (τους βλέπεις αντικριστά, αν στέκεις ψηλά, στην Καραβατιά), και ενώ αρχινά η μουσική να «κυλίσει» δυο-τρεις στροφές το τραγούδι (για το »καλό»), ρίχνει το σπίρτο ο επικεφαλής, στην πισσωμένη βάση της στυλοειδούς Τζαμάλας… Και να! με τις τελευταίες αναλαμπές ενός ήλιου που δύει κι ενώ όλοι γύρω κρατούν την ανάσα τους, σε μια στιγμή γεμάτη μυστήριο, ξεπετάγονται οι πρώτες φλόγες να τυλίξουν τους έντεχνα «περιπλεγμένους» κορμούς. Τα βλέμματα όλων τις παρακολουθούν, καθώς ανεβαίνουν σταθερά -κατά πως φυσάει ο άνεμος- ν’ αρπάξουν τον κορυφαίο κορμό, που προβάλλει άθικτος ακόμη στο μέσον- στο κέντρο. Μα, μόλις τινάσσονται ψηλά και καταφέρουν επιτέλους να τον καλύψουν μες στη μανία τους, με μιας ανακουφίζονται όλων οι αναπνοές και στήνεται γύρω από την θεόρατη Τζαμάλα ο χορός. Τ’ άργανα δίνουν το σύνθημα. Το χοροστάσι δεν θα διαλυθεί πριν ο ήλιος λάμψει ξανά στον ουρανό.

Κάθε φορά που ένα νέο κούτσουρο ρίχνεται στην αδηφάγο μανία της φλόγας, σπίθες υψώνονται στον ουρανό ως το τρίτο πάτωμα γύρω των σπιτιών. Όλα λούζονται σε άπλετο φως. Η μεγάλη φωτιά ζεσταίνει την υγρή νύχτα, στις Απόκριες στα Γιάννενα…


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Το βαθύτερο νόημα του ανάμματος των μεγάλων αποκριάτικων φωτιών

Γράφτηκε πως «η ιδέα και η θέα της φωτιάς στα σοκάκια και τους μαχαλάδες της παλιάς μικρής μας πόλης ζέσταινε τις καρδιές και τα κορμιά μικρών και μεγάλων, κάνοντας να αναθαρρεύουν στις εποχές και στις συνήθειές τους». Κι αυτό είναι αλήθεια. Η φωτιά είναι ένα ιερό στοιχειό. Κρύβει μέσα της μεγάλη δύναμη, που μεταδίδεται σ’ όποιον έρθει σε σχέση μαζί της. Σχέση ιεροτελεστική.
Σ’ αυτήν ακριβώς την αρχέγονη πίστη στηρίζεται το έθιμο της φωτιάς, που πάντα στην κοινή αντίληψη του λαού θα έχει την δύναμη να αποδιώχνει το κακό. Να αποτρέπει τα «δαιμόνια». Να επιφέρει την κάθαρση.

Οι τζαμάλες στα Γιάννενα είναι ένα από αυτά τα λεγόμενα καθαρτήρια, ευεργετικά έθιμα, με τα οποία επιχειρεί ο λαός να ανοίξει την νέα χρονική περίοδο, αυτήν που στην προκειμένη περίπτωση θα πάρει την σκυτάλη από τον Χειμώνα. Ανάβουν και φωτίζουν στο πρόσωπο τους νυχτερινούς συμποσιαστές, που συγκεντρωμένοι γύρω απ’ αυτές, τραγουδούν και χορεύουν τους κυκλικούς χορούς. Μέσα στο ξέσπασμα της χαράς και του κεφιού λύεται και το άγχος της καθημερινότητας της σύγχρονης ζωής, της οποίας ο μονότονος ρυθμός φθείρει τον άνθρωπο.

Στην Τουρκοκρατία, αντίστοιχα, η φωτιά ξυπνούσε στον λαό τον πόθο για λευτεριά. Μετέδιδε το μήνυμα της ενότητας και διατηρούσε απαραχάρακτο το αίσθημα της αδελφότητας στην κοινή συνείδηση. Το έβλεπε ο λαός πως, όπως ανάβει με μιας η φωτιά, από ένα μόνο σπίρτο, έτσι σε μια στιγμή, θα ξέσπαγε η επανάσταση που θα έφερνε την λευτεριά και την ανάσταση του γένους. Γίνεται εδώ κατανοητό, πως το πανάρχαιο έθιμο στην ροή και την διάρκεια των αιώνων ενδύεται την σύγχρονη κάθε εποχής ανάγκη. Κι είναι τότε, σαν να το «γεννά» και να απαιτεί την τέλεσή του αυτή η σύγχρονη επιταγή. Το έθιμο τελικά αναβιώνει με νέα ζέση τόσο στη συνείδηση όσο και στο εορτολόγιο του λαού.


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Έτσι και σήμερα οι φλόγες της Τζαμάλας εκτινάσσονται ψηλά και καλούν σε εγρήγορση, εξαγνίζοντας τον χώρο και τον χρόνο της δράσης μας. Θερμαίνουν, γιατί ριζώνουν στο παρελθόν της φυλής μας. Και το κυριότερο, συγκεντρώνουν την σκόρπια καθημερινότητά μας σε μία πανήγυρη. Στην πανήγυρη που προϋπαντίζει την Άνοιξη και την Καλή Χρονιά.

Οι μεταμφιέσεις της Αποκριάς

Οι Απόκριες στα Γιάννενα είναι γιορτή με αβέβαιες καταβολές που χάνονται στα βάθη των αιώνων. Τον μόνο συσχετισμό που μπορούμε ανεπιφύλακτα να προτείνουμε, είναι ότι συμπίπτει αυτή η περίοδος με επάνοδο των ψυχών των νεκρών στον απάνω κόσμο. Αυτή η πίστη επιβιώνει με συνέχεια, ήδη από τα αρχαία Ανθεστήρια (τα αρχαιότερα από τα Διονύσια), μέσω των ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων, στα σημερινά Ψυχοσάββατα της Αποκριάς (λατρευτικές πράξεις της Εκκλησίας, με επίσκεψη στους τάφους, μοίρασμα κολλύβων για συγχώρεση κλπ.).


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Οι μεταμφιέσεις αρχικά -κάτω από μια τέτοια οπτική- σκόπευαν στο να παραστήσουν αυτές ακριβώς τις ψυχές και τα «πονηρά όντα» που, επιστρέφοντας στον απάνω κόσμο, «παρενοχλούσαν» τους ζωντανούς. Το καρναβάλι είναι ένας ανάποδος, κυριολεκτικά, κόσμος. Έρχονται τα πάνω κάτω. Και το παρατηρούμε κάθε χρονιά που αναβιώνουν τα έθιμα της Αποκριάς. Την περίοδο αυτή δεν ισχύει η καθημερινή «τάξη» των πραγμάτων που γνωρίζουμε και υπηρετούμε τον υπόλοιπο χρόνο. Κυριαρχεί η αντιστροφή όλων των κοινωνικών ρόλων και αξιών, η πλήρης απελευθέρωση και η κάλυψη με σατυρική διάθεση (που ευνοείται ακριβώς λόγω της μάσκας) κάθε εκδήλωσης του ιδιωτικού ή δημόσιου βίου (ελαττώματα του πλήθους, κοινωνικές αντιθέσεις κλπ.).

Αυτή η αντιστροφή των ρόλων δεν δημιουργεί παρεξηγήσεις, γιατί περνά έξω από τα όρια της καθημερινότητας: καρναβάλι σημαίνει τελετουργία . Το κίνητρο της μεταμόρφωσης είναι να «αλλάξω». Να μεταμορφωθώ. Να λάβω άλλη κοινωνική ταυτότητα, έστω και για λίγο, ώστε να εξασφαλίσω με κάθε τρόπο την επιβίωσή μου.


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Μέσα στο γενικότερο ενθουσιαστικό κλίμα του «ανάποδου» κόσμου, χάνουν την ισχύ τους βασικές έννοιες και αξίες του λαϊκού πολιτισμού: η ντροπή, το φιλότιμο, η λεβεντιά δεν ισχύουν στην Αποκριά. Η τιμή του άντρα δεν θίγεται πια. Η σεμνότητα στις γυναίκες γίνεται πονηριά, βωμολοχίες κλπ. Κυριαρχεί η ελευθεροστομία και το πείραγμα. Οι κανόνες συμπεριφοράς ανατρέπονται. Παρωδείται το μυστήριο του γάμου, διαλύεται ο φόβος του θανάτου με μια εύκολη «ανάσταση» -όπως αυτή παρουσιάζεται στα κατά τόπους «δρώμενα», κοροϊδεύεται ο θρήνος, η καθαριότητα πνίγεται στα κουρέλια.


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Οι κουδουνάτοι

Οι μεταμφιεσμένοι και όλος ο κόσμος που συμμετέχει στο Γιαννιώτικο καρναβάλι, πηγαινοέρχονται συνεχώς από την μια συνοικία στην άλλη. Από την μια φωτιά στην άλλη. Το ίδιο γινόταν και στην αρχαία εποχή, στα κατ’ αγρούς Διονύσια, οπότε ο σχετικός θίασος γυρνούσε στις συνοικίες και οι ηθοποιοί πείραζαν τους περαστικούς που απαντούσαν στο δρόμο τους. Ανάμεσα στο πλήθος, ακούγονται έντονοι κουδουνισμοί. Ορισμένοι από τους μασκαρεμένους, φορώντας μαύρες προβιές και μαύρη μάσκα, φέρουν στη ζώνη τους μια σειρά από κουδούνια (κυπριά, καμπανέλες κτλ.) που προσθέτουν τον δικό τους χαρακτηριστικό ήχο μέσα στο πανηγύρι.


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Η χρήση των κουδουνιών δεν είναι τυχαία. Έχουν συγκεκριμένη λειτουργία να επιτελέσουν. Ανεξάρτητα από τον τρόπο και τα υλικά της κατασκευής τους (συνήθως γίνονται από χώμα και τσίγκο ή χαλκό), λόγω του θορύβου που παράγουν, αποτρέπουν τα κακά πνεύματα και παρέχουν κάποια «μαγική» προστασία σ’ αυτόν που τα φέρει. Είναι ένα είδος φυλαχτού, συγχρόνως όμως, ξυπνούν και την βλάστηση από τον χειμερινό λήθαργο. Πρόκειται ακριβώς, για το θορυβώδες «ξύπνημα» της φύσης.

Όταν από τα 4-5 κουδούνια που κρέμονται από την ζώνη στην περιοχή μπροστά της οσφύος, προέχει ένα, το μεγαλύτερο, τότε φαίνεται πως έχει καθαρά φαλλική σημασία και χρησιμοποιείται γι’ αυτόν τον λόγο. Αποκτά, δηλαδή, γονιμική σημασία.


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Ο χορός και ο ξεφάντωμα γύρω από τη φωτιά

Γύρω από την παραδοσιακή Τζαμάλα κι ενώ ρέει άφθονο στο μεταξύ το κρασί, ο Γιαννιώτικος λαός πιάνει το τραγούδι και στρώνει τον χορό μέχρι τα ξημερώματα. Φημίζεται άλλωστε για γλεντζές. Κι αυτή του τη φήμη φροντίζει πάντοτε να καλλιεργεί. Είναι μια έκφραση ζωής.

Άλλοτε με τ’ άργανα (λαούτο, ντέφι, βιολί) και το γαϊτανάκι, σήμερα με την κιθάρα, το κλαρίνο, το ντέφι, κι ίσως το τουμπελέκι, χορεύουν τα αποκριάτικα σκωπτικά τραγούδια με τις επιδεικτικά άσεμνες κινήσεις – βηματισμού. Στις Απόκριες στα Γιάννενα συνηθέστερα χορεύεται ο πανελλήνια γνωστός χορός του πιπεριού: «πως το τρίβουν το πιπέρι, του διαβόλου οι καλογέροι», όπου τις κινήσεις του αρχηγού μιμούνται οι υπόλοιποι χορευτές. Πρόκειται για παντομιμικά -φαλλικά δρώμενα, στα οποία η στάση του σώματος, τα βαδίσματα και τα πηδήματα παριστάνουν από την μια την διέλευση των πνευμάτων, και από την άλλη με τους θορύβους που ξεσηκώνουν, προκαλούν -για μιαν ακόμη φορά-την φύση να ξυπνήσει από τον χειμερινό της λήθαργο.


Απόκριες Γιάννενα 2018 Φωτιές Τζαμάλες

Τελείται και ο χορός με το αυγό, που δοκιμάζει ο καθένας να το πιάσει στο στόμα του. Αυτή η πράξη συμβολίζει την νηστεία που κλείνει το στόμα για την περίοδο της Σαρακοστής, μέχρι να έρθει η Λαμπρή, οπότε με αυγό πάλι θα ξανανοίξει. Εκτός από τους αποκριάτικους χορούς, οι Γιαννιώτες δεν παύουν να χορεύουν, όπως και πάντοτε χόρευαν, τους κυκλικούς ενθουσιαστικούς δημοτικούς μας χορούς, τον συρτό, τον τσάμικο κλπ. με όλες εκείνες τις λεβέντικες φιγούρες τους. Οι εναγκαλισμοί που τους συνοδεύουν δείχνουν το δέσιμο της ψυχής, την ενότητα δηλαδή και αδελφοποίηση αυτών που τους χορεύουν.

DISCOVERING…
Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.